Co to jest tempera jajowa? Po co się w to bawić?

Tempera lub też malarstwo temperowe to temat niemal tak stary jak sama ikona. Zazwyczaj osoby piszące ikony podkreślają swój wyższy stopień malarskiego wtajemniczenia poprzez stosowanie tempery w procesie malowania (w opozycji do np. „amatorskiego” akrylu).

Chwała im za to!

Jest co najmniej kilka powodów by przy ikonie stosować tę piękną, starożytną technikę malarską.

Co to jest tempera i w jaki sposób?

Każda farba składa się przynajmniej z dwóch składników: pigmentu oraz lepiszcza zwanego spoiwem. Grudki pigmentu zmieszane ze stosownym spoiwem przyklejają się do podłoża. Ot, cała historia malarstwa w jednym zdaniu.
Samo słowo „tempera” oznacza po prostu mieszaninę. Rozumiemy przez to, że spoiwo (klej do pigmentu) składa się z czegośtam jeszcze. Żeby było ciekawiej, w przypadku tempery są to składniki, które same się niechętnie mieszają (np. „tłuste’ i „chude”). Przy użyciu siłowej perswazji zmuszamy je do zmieszania (poprzez intensywne mieszanie) lub stosujemy zachęcacz, czyli emulgator. Do tempery jajowej, jaką stosujemy w ikonie zazwyczaj argument siły wystarcza.

Cóż to za składniki?

Ha!

Szacuje się, że licząc różne proporcje i dodatki w malarstwie stosowano blisko tysiąca receptur na temperę. Spokojnie całe życie można testować i idealnego nie znaleźć. Jajowa, jajkowa czy żółtkowa zazwyczaj składa się z żółtka jaja i wina/piwa/octu owocowego/soku figowego (niepotrzebne skreślić). Więcej o sporządzaniu farb ikonowych w oddzielnym poście.

Co jest takiego świetnego w temperach z kurzych jajek?

Trwałość

Schnie to całkowicie nawet rok, ale dzięki temu, że składa się z MIESZANINY różnych sobie z natury substancji, całość po wyschnięciu jest wręcz genialnie odporna na wszelkie konserwatorskie upiory, odpowiednio wykonana i zabezpieczona nie kłania się wilgoci, rozpuszczalnikom (tym to się w ogóle nie kłania), całującym obrazy wiernym, nawet wszelkiemu biologicznemu ciaramajstwu. No, chyba, że nie zapewnimy jej przyzwoitych warunków. Ale w warunkach nieprzyzwoitych dzieł sztuki trzymać nie należy i już. Chyba, że się chce zmniejszać bezrobocie wśród absolwentów wydziałów konserwacji, to można.

Nietrudność

Jest z tym z początku odrobina paprania i trzeba zmienić nieco technologiczne nawyki, ale ostatecznie przygotowanie tempery NIE JEST TRUDNE. Wykonanie średniowiecznej mikstury zajmie nam góra 5 minut włączając w to bieganie za gdaczącą kurą. Ale jajka klatkowe też działają (tu sprawa rozbija się tylko o sumienie i zasobność portfela). Osobiście mając w lodówce paczkę jaj od teściowej i paczkę z sieciówki, uważam że chwałę Bożą będą głosić również moje zdrowsze dzieci i do celów technicznych raczej pójdą jaja sklepowe. 

Jeśli mamy własne kury i jajka nieco tylko zmieniamy proporcje w spoiwie, bo jajka są różne w zależności od pory roku.

Estetyka

Każdy pigment ma swój własny sposób odbijania światła, który zmienia się w zależności od użytego spoiwa (fachowo nazywamy to kątem załamania światła). To sprawia, że naturalne farby zawsze wyprzedzą te syntetyczne, złożone z regularnych, jednakowych grudek. Oficjalnie nie widzimy tych niuansów i nieregularności, jednak to jest ta różnica, która sprawia, że malowana powierzchnia jest dla nas ciekawsza, „lżejsza” i nie tak męcząca dla oka. Nieregularność i zanieczyszczenia naturalnych pigmentów w połączeniu z przejrzystością tempery jajowej pozwalają na odbijanie się światła bezpośrednio od gruntu, co dodaje ikonie wewnętrznego blasku.

Teologia

Znawcy i badacze malarstwa ikonowego od stron technicznych, technologicznych i duchowych podkreślają zawsze związek materii ikony z całym światem stworzonym: roślinnym (drewno, płótno, werniks, niektóre pigmenty, wino), mineralnym (kreda, pigmenty, złocenia), zwierzęcym (klej, żółtko, pędzle) zmienianych na Bożą chwałę przez człowieka. Trudno w tym miejscu wyobrazić sobie syntetyczny podkład i farby akrylowe, prawda? Choć na upartego… ostatecznie wszystko co zrobione przez człowieka jest w jakimś stopniu przetworzeniem natury, prawda?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *